'AI-deal Spotify werkt alleen goed met de makers als uitgangspunt'

Spotify presenteert zijn nieuwe deal met Universal Music Group als een doorbraak: fans mogen straks, tegen betaling, AI-covers en remixes maken van nummers van artiesten die daarvoor toestemming geven. Dat klinkt als een nette oplossing voor een rommelige werkelijkheid. En eerlijk is eerlijk: een regeling is beter dan het wilde westen waarin generatieve AI nu vaak opereert. Maar daarmee is de belangrijkste vraag nog niet beantwoord: wie profiteert hier straks echt van?

AI is niet één technologie en ook niet per definitie een bedreiging. In de muziekindustrie wordt al jaren gewerkt met digitale hulpmiddelen die makers juist helpen. AI kan bovendien nuttig zijn om beter te achterhalen welke muziek van wie is en welke rechthebbenden betaald moeten worden. Het probleem ontstaat wanneer platforms vooral naar de eindgebruiker kijken – en daarmee uiteindelijk naar hun aandeelhouders – terwijl het perspectief van de menselijke maker op de tweede plaats komt.

Bij deze deal zijn daarom twee woorden cruciaal: transparantie en vergoeding.

Transparantie betekent dat duidelijk moet zijn op welke muziek AI-systemen zijn getraind, welke elementen in nieuwe tracks terugkomen en wie daar rechten op heeft. Vergoeding betekent dat makers niet alleen in theorie, maar ook in de praktijk eerlijk betaald worden. Daar zit nu precies de spanning. Tussen de luisteraar en de maker zitten platforms, labels en uitgevers. Wat uiteindelijk bij de artiest terechtkomt, is vaak maar een deel van een deel.

Daar komt bij dat de juridische basis nog helemaal niet is uitgekristalliseerd. In de Verenigde Staten en Europa lopen rechtszaken over de vraag of auteursrechtelijk beschermd werk gebruikt mag worden om AI-systemen te trainen, zeker wanneer die systemen daarna commercieel worden ingezet. Uiteindelijk zullen rechters moeten bepalen waar de grenzen liggen: wat mag wel, wat mag niet, en onder welke voorwaarden? Dat kan bovendien per regio verschillen.

Spotify is allang niet meer alleen het platform dat muziek goedkoop en breed beschikbaar maakt. Het ontwikkelt zich tot een contentplatform met enorme macht in het muzieksysteem. Juist daarom zou het meer verantwoordelijkheid moeten nemen voor makers, zeker voor kleinere partijen die nu al weinig onderhandelingsmacht hebben.

AI in muziek hoeft dus geen probleem te zijn, als toestemming, transparantie en eerlijke betaling niet achteraf worden geregeld, maar het vertrekpunt vormen. Tot rechters duidelijkheid scheppen, moeten platforms als Spotify niet doen alsof de spelregels al vastliggen.